راه و بیراهه بازگشایی بورس
بازگشائی بورس
به گزارش کانگورو به نقل از دنیای اقتصاد، شاخص کل بورس تهران در حالی آخرین پرونده خود را در ششم اسفندماه سال گذشته در سطح ۳میلیون و ۷۱۴هزار واحدی بست که کمتر کسی تصور میکرد این روز، آخرین روز معاملاتی بورس در سال۱۴۰۴ باشد.
با آغاز جنگ، بازار سهام تعطیل شد و حالا پس از حدود ۸۰روز، قرار است معاملات بورس از فردا آغاز شود. اکنون مهمترین مساله پیشروی بورس، نحوه رویارویی با شوک ناشی از این تعطیلی است. به باور تحلیلگران، این شوک میتواند در همان روزهای ابتدایی. در قالب افزایش عرضه و رفتارهای هیجانی نمایان شود. از طرفی، دادههای بنیادی شرکتها نیز نشان میدهد. بازار سرمایه در وضعیت جدیدی نسبت به گذشته قرار دارد.
برآورد تازه ۳۳۹شرکت تولیدی بورسی و فرابورسی از عملکرد و مقدار فروش در سال۱۴۰۵، دو روی سکه فضای اقتصادی کشور را ترسیم میکند. از یکسو بخشی از بنگاهها به افزایش مقدار فروش امیدوارند. از سوی دیگر ریسکهایی مانند ناترازی انرژی و نااطمینانیهای سیاسی، این خوشبینی را با ابهام مواجه کرده است. ۱۰کارشناس بازار سرمایه در گفتوگو با«دنیایاقتصاد» مجموعهای از راهکارها را برای عبور از شوک اولیه بازگشایی مطرح کردهاند.
معاملات در بورس تهران با وقوع جنگ در نهم اسفند، رسما متوقف و بازار سهام حدود 80 روز از جریان داد و ستدها خارج شد. اکنون با پایان این دوره، قرار است معاملات بورس از روز سهشنبه بار دیگر از سر گرفته شود.
شاخص کل بورس تهران در آخرین روز معاملاتی خود در ششم اسفندماه سال گذشته، در سطح ۳میلیون و ۷۱۴ هزار واحد قرار گرفت. معاملات این بازار در حالی به دلیل جنگ متوقف شد که بازار در اسفند سال گذشته برای دومین سال متوالی در میان بازارهای مالی. در انتهای جدول بازدهی قرار گرفت و جاماندگی قابلتوجهی نسبت به بازارهای موازی ثبت کرد.
این وضعیت در حالی است که اگر ریسکهای سیاسی و توقف معاملات رخ نمیداد، بورس تهران میتوانست چهره متفاوتی از وضعیت شاخص و فضای حاکم بر معاملات را به نمایش بگذارد. اما اکنون مهمترین پرسش فعالان بازار این است که در روزهای ابتدایی بازگشایی، بازار با چه رفتاری مواجه خواهد شد. و چه سازوکارهایی میتواند از شدت شوک اولیه بکاهد. بازگشائی بورس
گفتوگوی «دنیای اقتصاد» با کارشناسان و تحلیلگران بازارهای مالی حاکی از آن است که بازار سهام در شروع معاملات ممکن است با فشار عرضه و رفتارهای هیجانی مواجه شود و مدیریت این فضا، مهمترین اولویت سیاستگذار خواهد بود.
در همین راستا، مجموعهای از راهکارها برای عبور از شوک اولیه مطرح شده است. از جمله مدیریت سرعت کشف قیمت و جلوگیری از آزادسازی کامل و ناگهانی قیمتها، تقویت نقش بازارگردانها در سمت خرید و استفاده از ابزارهای اطلاعرسانی شفاف برای کاهش ابهام در میان سرمایهگذاران. از سویی، حمایتهای حقوقی و صندوقهای تثبیت باید بهصورت هدفمند و در نقاط حساس بازار وارد عمل شوند تا از شکلگیری صفهای فروش سنگین جلوگیری شود.
برخی کارشناسان نیز بر نقش ابزارهای جدیدی مانند اوراق تبعی نیز تاکید دارند که میتواند بهعنوان نوعی بیمه سهام عمل کند. و بخشی از نگرانی سهامداران خرد را کاهش دهد. از نگاه تحلیلگران حمایت سیاستگذاران باید به شکل هماهنگ و قابل لمس در جریان معاملات دیده شود؛ چرا که تنها در این صورت میتوان انتظار داشت بازار پس از شوک اولیه، مسیر آرامتری را به سمت تعادل طی کند. بازگشائی بورس
کاهش دامنه نوسان
پس از هفتهها توقف معاملات سهام، حالا قرار است بازار سرمایه دوباره فعالیت خود را از سر بگیرد. این بازگشایی اگرچه از منظر بازگشت جریان معاملات اتفاق مثبتی محسوب میشود، اما طبیعی است که با فشار فروش و فضای هیجانی سنگینی همراه باشد.
طولانی شدن توقف بازار در کنار ریسکهای ناشی از جنگ و نااطمینانیهای سیاسی و اقتصادی، باعث شده بخشی از سهامداران در نخستین روزهای بازگشایی به دنبال خروج از بازار باشند. در این وضعیت نحوه مدیریت روزهای ابتدایی معاملات اهمیت بسیار بالایی دارد.
اگر بازار دقیقا با همان چارچوب و محدودیتهای گذشته، یعنی دامنه نوسان ۳درصدی و حجم مبنای فعلی بازگشایی شود، احتمال شکلگیری فضای فرسایشی و التهاب بیشتر در معاملات وجود خواهد داشت. به همین دلیل، به نظر میرسد نهاد ناظر و ارکان بازار باید برای چند روز ابتدایی، از ابزارهای موقتی و شناختهشده برای کنترل هیجان استفاده کنند. بازگشائی بورس
یکی از این ابزارها میتواند کاهش موقت دامنه نوسان در دو تا سه روز ابتدایی باشد. این اقدام البته تنها در صورتی توجیه دارد که همزمان منابع حمایتی کافی نیز وارد بازار شود. در غیر این صورت، صرف محدود کردن دامنه نوسان تنها روند اصلاح قیمتها را طولانیتر و فرسایشیتر خواهد کرد. تجربه گذشته نیز نشان داده که جلوگیری از کشف واقعی قیمتها، مانع افت بازار نمیشود و فقط فرآیند رسیدن به تعادل را به تعویق میاندازد.
در کنار این موضوع، تجهیز منابع مالی از طریق صندوق توسعه، صندوق تثبیت و نهادهای سرمایهگذاری میتواند نقش مهمی در کنترل فضای روانی بازار ایفا کند. حتی برخی محدودیتها مانند کنترل فروش حقوقیها در روزهای ابتدایی نیز ممکن است به متعادل شدن شرایط کمک کند. البته به شرطی که هدف این اقدامات ایجاد فرصت برای تخلیه هیجان باشد، نه جلوگیری مصنوعی از اصلاح بازار. بازگشائی بورس
واقعیت این است که بخشی از افت قیمتها اجتنابناپذیر خواهد بود. اما در عین حال نباید فراموش کرد که همه شرکتها شرایط مشابهی ندارند. برخی نمادها طی این مدت گزارشهای مثبتی منتشر کردهاند. و حتی ممکن است به واسطه تحولات بنیادی، رشد سودآوری یا تغییرات نرخ ارز، شرایط بهتری نسبت به قبل داشته باشند.
بنابراین بازار در کنار فشار فروش، میتواند شاهد شکلگیری تقاضا در برخی صنایع و نمادهای ارزنده نیز باشد. مساله مهم دیگر، بازگشت سریعتر بازار به روند طبیعی معاملات است. اگر حمایتها به اندازه کافی قوی و هدفمند باشد. شاید نیازی به ادامه محدودیتهای شدید معاملاتی وجود نداشته باشد و بازار بتواند در مدت کوتاهتری به دامنه نوسان عادی و روند متعادل خود بازگردد.
اما اگر منابع حمایتی محدود باشد، احتمالا سیاستگذار ناچار خواهد شد برای چند روز ابتدایی از ابزارهای کنترلی بیشتری استفاده کند تا از تشدید هیجان جلوگیری شود. از سویی ایجاد تعادل میان حمایت از بازار و حفظ روند طبیعی کشف قیمتها بسیار حائز اهمیت است.
بازار سرمایه دیر یا زود مسیر واقعی خود را پیدا خواهد کرد، اما نحوه مدیریت روزهای ابتدایی میتواند تعیین کند که این مسیر با آرامش بیشتری طی شود یا با فرسایش و بیاعتمادی بیشتر همراه باشد. بازگشائی بورس
شفافیت معاملاتی
بورس در شرایطی آماده بازگشایی میشود که اقتصاد کشور تحتتاثیر جنگ تحمیلی، آسیبهای گستردهای را تجربه کرده است. این آسیبها تنها محدود به زیرساختهای فیزیکی نیست، بلکه زنجیرههای تولید، واردات، صادرات و نقلوانتقال ارز را نیز با اختلال جدی مواجه کرده و طبیعتا بر عملکرد و ارزشگذاری شرکتهای بورسی اثرگذار بوده است. با این حال، نمیتوان با قطعیت از افت عمومی قیمت سهام سخن گفت.
برخی شرکتها در دل همین محدودیتها، فرصتهای تازهای برای توسعه بازار یا بهبود موقعیت خود یافتهاند. مهمترین اصل برای بازگشایی بازار، شفافیت اطلاعاتی شرکتهاست. هر ناشر باید بهصورت دقیق مشخص کند که طی این سه ماه چه وضعیتی را پشت سر گذاشته است. آیا از نظر فیزیکی آسیب دیده؟ آیا روند تولید و فروش آن تحتتاثیر اختلال در زنجیره تامین یا فروش قرار گرفته؟ آیا بازارهای جدیدی برای فعالیت خود ایجاد کرده یا با محدودیتهای تازهای روبهرو شده است؟ همچنین لازم است وضعیت واقعی تولید. فروش و جریان عملیاتی شرکتها در این دوره بهطور شفاف در اختیار سهامداران قرار گیرد تا بازار بتواند بر مبنای اطلاعات معتبر تصمیمگیری کند. بازگشائی بورس
موضوع مهم بعدی، نحوه بازگشایی نمادها و کشف قیمت سهام است. پس از نزدیک به سه ماه توقف معاملات، انتظار بازگشایی بازار با دامنه نوسان محدود و شرایط عادی منطقی به نظر نمیرسد. در شرایط معمول، طی یک بازه سهماهه ممکن است شاخص کل دهها درصد نوسان کند و برخی سهام حتی تغییرات ۷۰ تا ۸۰ درصدی را تجربه کنند. بنابراین نمیتوان فرض کرد که بازار اکنون تنها یک روز پس از ششم اسفند قرار دارد. و باید با همان محدودیتهای سابق فعالیت کند.
همانگونه که در بازگشایی نماد شرکتها پس از افشای اطلاعات با اهمیت، امکان کشف قیمت آزاد فراهم میشود، اکنون نیز تقریبا تمام نمادهای بازار در چنین وضعیتی قرار دارند و نیازمند کشف قیمت مجدد بر اساس شرایط جدید اقتصادی هستند. از این رو، بازگشایی تدریجی نمادها و تقسیم آنها در چند روز معاملاتی، میتواند تصمیمی منطقیتر باشد .تا از شکلگیری نوسانات هیجانی و کشف قیمتهای غیرواقعی جلوگیری شود.
در کنار این موارد، حمایت از شرکتها و بخش واقعی اقتصاد اهمیت بالایی دارد. بسیاری از بنگاهها به دلیل آسیب در زنجیره ارزش، از دست رفتن بازارهای فروش یا اختلال در تامین مواد اولیه، با کاهش فعالیت مواجه شدهاند. انتظار میرود دولت، وزارت اقتصاد و سایر دستگاههای مرتبط، بستههای حمایتی مشخصی برای بازگشت شرکتها به مسیر تولید و فروش تدوین کنند. در غیر این صورت، خطر کاهش تولید، افت درآمد شرکتها، افزایش بیکاری و تعدیل نیرو جدی خواهد بود. بازگشائی بورس
حتی برخی شرکتها در ماههای اخیر قراردادهای کوتاهمدت با کارکنان خود منعقد کردهاند تا درباره ادامه فعالیت در ماههای آینده تصمیمگیری کنند. ضروری است دولت بهصورت شفاف اعلام کند که چه برنامهای برای حمایت از بخشهای مختلف اقتصادی و ایجاد تقاضا در صنایع دارد. تا شرکتها بتوانند با اطمینان بیشتری به ادامه فعالیت بپردازند. در غیر این صورت، کاهش فروش و سودآوری شرکتها میتواند به افت بیشتر قیمت سهام و تضعیف بازار سرمایه منجر شود. در کنار حمایت از تولید، حمایت هدفمند از خود بازار سرمایه نیز ضروری است.
سازمان بورس، بانکها، بیمهها و صندوقهای توسعه و تثبیت باید بخشی از منابع خود را برای مدیریت شرایط بازار اختصاص دهند تا از افتهای غیرمنطقی جلوگیری شود. همچنین در صورت شکلگیری رفتارهای هیجانی و رشدهای حبابی، با عرضه مناسب سهام از بیتعادلی بازار جلوگیری شود تا روند معاملات در فضایی منطقی و متعادل ادامه یابد.
نکته مهم دیگر، وضعیت صندوقهای سرمایهگذاری و ابزارهای مشتقه است. با توجه به وابستگی شدید این ابزارها به قیمت سهام پایه، پیشنهاد میشود حداقل تا یک هفته پس از آغاز معاملات و رسیدن نسبی بازار به تعادل، نمادهای مرتبط با صندوقها و مشتقات بازگشایی نشوند. بهویژه در مورد صندوقهای سرمایهگذاری، اگر بخش عمده پرتفوی آنها هنوز از شفافیت قیمتی برخوردار نباشد، بازگشایی نماد یا صدور و ابطال واحدها میتواند به زیان سهامداران منجر شود. و اعتماد عمومی به صندوقها را بیش از گذشته کاهش دهد. در مجموع، بازگشایی بورس پس از یک دوره طولانی تعطیلی در شرایط جنگی، نیازمند ترکیبی از شفافیت، کشف قیمت واقعی، بازگشایی تدریجی نمادها و حمایت هماهنگ از اقتصاد و بازار سرمایه است؛ در غیر این صورت، احتمال تشدید بیاعتمادی و افزایش رفتارهای هیجانی در بازار دور از انتظار نخواهد بود.
نقش ابهام در رفتار هیجانی
بورس تهران در حالی قرار است باز شود که قرار است بخشی از نمادها همچنان در وضعیت تعلیق باقی بمانند. نخستین اقدام ضروری، اعلام دقیق فهرست شرکتهایی است که به دلیل آسیب مستقیم یا غیرمستقیم ناشی از جنگ متوقف خواهند ماند. همچنین باید مشخص شود هلدینگها و شرکتهای سرمایهگذاری دارای سهام این شرکتها چه وضعیتی خواهند داشت.
روشن شدن این موضوع، تصویر دقیقتری از وزن واقعی بازار در روز بازگشایی ارائه میدهد و میتواند تا حدی از ابهام معاملهگران بکاهد. ابهام در ترکیب نمادهای قابل معامله، یکی از عواملی است که میتواند بر شدت رفتارهای هیجانی بازار بیفزاید. فعالان بازار باید بدانند چه بخشی از ارزش بازار و چه تعداد از نمادها قرار است وارد چرخه معاملات شوند.
به نظر میرسد منابعی برای حمایت از معاملات از قبل در صندوق تثبیت و صندوق توسعه بازار تجهیز شده و احتمالا سهامداران عمده نیز در این فرآیند نقش خواهند داشت. اما نحوه استفاده از این منابع اهمیت بیشتری از اصل وجود آن دارد. حمایتها باید بهگونهای هدفگذاری شود که بازار در همان روزهای ابتدایی با ترس فراگیر مواجه نشود. در این میان، سهامی که طی ماههای گذشته گزارشهای مالی مناسب و عملکرد مطلوبی داشتهاند، میتوانند نقش مهمی در کنترل فضای روانی بازار ایفا کنند. صنایعی مانند پالایشیها. برخی نمادهای زراعتی و بخشی از گروه غذایی، به واسطه گزارشهای قویتر نسبت به دورههای گذشته، ظرفیت آن را دارند که به لیدرهای تعادلی بازار تبدیل شوند. بازگشائی بورس
